Wiatrak w Zielonce Nowej koło Zwolenia wybudowany został w 1910 roku. Był położony kilkadziesiąt metrów od skrzyżowania drogi idącej ze Zwolenia do Przyłęka z droga wiodącą przez wieś. W 1925 roku właściciele wiatraka, spadkobiercy Antoniego Rutkowskiego: Wacław Siwierski oraz Franciszka, Wanda, Edward i Stanisława Rutkowscy wystąpili do władz o uzyskanie pozwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej. Dołączyli opis techniczny urządzenia wraz ze szkicem sytuacyjnym miejsca jego posadowienia. Dzięki temu posiadamy unikalne źródło do dziejów lokalnej przedsiębiorczości. W poniższym opisie zachowano wiele elementów z oryginalnego tekstu.
Plan sytuacyjny wiatraka z 1926 roku.
Wiatrak zbudowany był z drewna i posadowiony na murowanym fundamencie. Była to spora budowla o długości i szerokości blisko 6 m i wysokości prawie 10 m. Nad ostatnim puttem (pułapem, piętrem) pod samym dachem umieszczony był potężny wał ze śmigłami o długości około 7 m i średnicy około 80 cm. Na tym wale, już wewnątrz wiatraka osadzone było koło blatowe z drzewa z palcami czyli trybami o średnicy 3 cm. Palców w cewiu było 96 sztuk, każdy miał 2 cm grubości, 4 cm wysokości i 4 cm szerokości (oryg.). Koło blatowe nazywane także kołem palecznym lub wielkim kołem było jednym z najważniejszych i największych elementów konstrukcyjnych wewnątrz dawnego wiatraka. Można je porównać do głównej przekładni w samochodzie – to właśnie tutaj energia wiatru była „tłumaczona” na pracę urządzeń mielących. Na kole blatowym znajdowały się stawidła, czyli hamulec, którym młynarz zatrzymywał (np. w czasie zbyt silnego wiatru) lub uruchamiał wiatrak.
Koło blatowe przenosiło napęd na wał pionowy o długości 8 metrów i średnicy 0,5 metra. W jego górnej części osadzone było koło sztorcowe o średnicy blisko 2 m, z 50 palcami w o rozmiarach takich samych jak i w kole blatowym. Koło to współpracowało z kołem blatowym przy przenoszeniu napędu. Na dolnej części tego wału pionowego, na dolnym piętrze osadzone było drugie koło sztorcowe o średnicy 3 m z 96 palcami, każdy palec miał długość 8 cm, grubość 2,5 cm i szerokość 5 cm. Koło to stykało się z dwóch stron z cewiami o średnicy 32 cm i wysokości 26 cm. Cewia osadzone były na żelaznych wrzecionach o długości prawie 2 m i średnicy 6 cm. Na wrzecionach oparte były kamienie do mielenia, francuski i piaskowy o średnicy 1 metra. Kamienie znajdowały się w środkowym piętrze. Obudowane były „baljami”, na których stały kosze z ziarnem wysypującym się do kamieni za pomocą czółenek trzęsionych obrotami kamieni.
Na dolnym piętrze były dwie duże skrzynie na zmielony materiał, jedna o długości 2 m i szerokości 1 m, a druga o wymiarach 1,5 x 0,75 m. Na wiatrak wchodziło się po schodach, które już wewnątrz dochodziły także na kolejne piętra.
Na fotografii z lotu ptaka widać młyn z 1947 roku.
PS. Jeśli ktoś posiada fotografię wiatraka proszę o wiadomość: [email protected]